Patelnia wok ze stali węglowej – tradycyjne naczynie kuchni chińskiej
Patelnia wok ze stali węglowej to najbardziej autentyczne naczynie do przyrządzania potraw azjatyckich, używane od wieków w Chinach i całej Azji Wschodniej. Stal węglowa, zawierająca 0,5–1,5% węgla, łączy lekkość aluminium z wytrzymałością żeliwa, tworząc idealne narzędzie do intensywnych technik smażenia, takich jak stir-fry. Multi Cook oferuje szeroką gamę profesjonalnych patelni wok od renomowanych producentów: Ken Hom, De Buyer czy OrientCook – marek, którym ufają szefowie kuchni na całym świecie.
Wok węglowy charakteryzuje się cienkimi ściankami (1,5–2 mm), które nagrzewają się błyskawicznie i równomiernie rozprowadzają ciepło, umożliwiając osiągnięcie charakterystycznego smaku „wok hei” – dymnego aromatu definiującego autentyczną kuchnię chińską. Po odpowiednim sezonowaniu patelnia rozwija naturalną, czarną powłokę nieprzywierającą, która z czasem staje się coraz lepsza, czyniąc wok inwestycją na długie lata.
Dlaczego stal węglowa jest najlepszym materiałem na wok?
Cienkie ścianki i niska masa cieplna to kluczowe zalety tego materiału. Tradycyjne woki ze stali węglowej nagrzewają się w 60–90 sekund do temperatury roboczej 250–300°C. Ta błyskawiczna reaktywność na zmiany temperatury jest niezbędna w technice stir-fry, gdzie kucharz musi kontrolować ciepło, przesuwając składniki między gorętszym dnem a nieco chłodniejszymi ściankami naczynia.
Doskonała przewodność cieplna zapewnia jednorodne warunki smażenia. W przeciwieństwie do żeliwa, które długo się nagrzewa, stal węglowa szybko osiąga wysoką temperaturę i utrzymuje ją podczas pracy. Gwarantuje to, że wszystkie składniki smażą się równomiernie, bez ryzyka przypalenia w jednym punkcie.
Lekkość i manewrowość to praktyczne atuty woka węglowego. Model o średnicy 32–36 cm waży zazwyczaj 1–1,5 kg, co pozwala na swobodne podrzucanie składników. Profesjonalni kucharze azjatyccy stale unoszą i obracają wok, co byłoby niezwykle męczące w przypadku ciężkich naczyń żeliwnych. Lekka stal pozwala na długą pracę bez nadmiernego obciążania nadgarstków.
Naturalna powłoka nieprzywierająca powstaje podczas użytkowania. W procesie sezonowania na powierzchni stali tworzy się warstwa polimeryzowanego oleju. Im częściej używasz woka, tym ciemniejsza, gładsza i bardziej odporna na przywieranie staje się jego powierzchnia. Dobrze przygotowany wok węglowy dorównuje właściwościami patelniom teflonowym, będąc przy tym odpornym na ekstremalne temperatury.
Jak przygotować (sezonować) wok ze stali węglowej?
Nowy wok wymaga sezonowania przed pierwszym użyciem. Producenci zabezpieczają stal warstwą oleju przemysłowego lub wosku, którą należy usunąć. Umyj naczynie gorącą wodą z detergentem, używając szorstkiej gąbki. Następnie osusz wok i postaw go na maksymalnym ogniu, aż metal zmieni barwę i całkowicie wyparuje z niego wilgoć.
Proces sezonowania polega na wielokrotnym nagrzewaniu oleju. Rozgrzej wok do momentu pojawienia się dymu, a następnie za pomocą ręcznika papierowego i szczypiec rozetrzyj cienką warstwę oleju o wysokiej temperaturze dymienia (np. rzepakowego) po całej wewnętrznej powierzchni. Powtórz proces 3–4 razy, aż wok nabierze ciemnego, błyszczącego koloru. Unikaj gotowania kwaśnych potraw (pomidory, ocet) przez pierwsze kilkanaście użyć, by nie uszkodzić młodej powłoki ochronnej.
Pielęgnacja i konserwacja
Mycie woka węglowego wymaga rezygnacji ze zmywarki i agresywnych detergentów. Po każdym użyciu, gdy naczynie jest jeszcze ciepłe, wypłucz je gorącą wodą, używając szczotki bambusowej lub miękkiej gąbki. Przy silnych zabrudzeniach możesz użyć soli gruboziarnistej jako naturalnego środka ściernego.
Suszenie i oliwienie są kluczowe. Po umyciu postaw wok na ogniu na 1–2 minuty, aby całkowicie wyeliminować wilgoć. Gdy stal jest jeszcze ciepła, rozetrzyj na niej kroplę oleju – zapobiegnie to korozji i wzmocni powłokę nieprzywierającą. Przechowuj wok w suchym i przewiewnym miejscu.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy wok ze stali węglowej nadaje się na indukcję?
Większość nowoczesnych woków ze stali węglowej posiada płaskie dno ferromagnetyczne kompatybilne z indukcją. Tradycyjne modele z całkowicie okrągłym dnem nie będą działać na płaskiej płycie indukcyjnej – w ich przypadku konieczny jest wok z płaskim obszarem o średnicy minimum 18–20 cm.
Jak często trzeba sezonować wok węglowy?
Pełne sezonowanie przeprowadza się tylko raz – przed pierwszym użyciem. Później wok „samoprzyprawia się” podczas normalnego smażenia. Jeśli jednak przypadkowo spalisz potrawę lub zmyjesz powłokę detergentem, proces sezonowania warto powtórzyć.
Co zrobić, jeśli wok zardzewiał?
Rdzę można łatwo usunąć. Należy ją zeszlifować wełną stalową lub papierem ściernym, dokładnie umyć naczynie, osuszyć na ogniu i przeprowadzić proces sezonowania od nowa. Rdza jest jedynie problemem powierzchniowym i nie niszczy struktury stali węglowej.
Czy można gotować kwaśne potrawy w woku węglowym?
Należy unikać długiego gotowania bardzo kwaśnych składników (ocet, pomidory, cytryna) w nowym woku, gdyż mogą one rozpuścić warstwę ochronną. Gdy wok jest już mocno „wysezonowany” i czarny, krótkotrwały kontakt z kwasami w sosach nie stanowi problemu.
Jaki rozmiar woka wybrać?
Dla użytku domowego optymalna średnica to 32–36 cm. Taki wok jest wystarczająco pojemny dla 3–5 osób, a jednocześnie nie za ciężki i mieści się na standardowej kuchence. Modele powyżej 40 cm są dedykowane głównie dla profesjonalnej gastronomii.